COVID-19 Hakkında Merak Ettikleriniz-Dünya Sağlık Örgütü Yanıtlıyor

Dsö Covid19 sorularını yanıtlıyor

Koronavirüs Nedir?

Koronavirüsler, hayvanlarda veya insanlarda hastalığa neden olabilecek büyük bir virüs ailesidir. İnsanlarda, birkaç koronavirüsün soğuk algınlığı ve solunum yolu enfeksiyonlarından Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS) ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) gibi ciddi hastalıklara neden olduğu bilinmektedir. En son keşfedilen koronavirüs üyesi ise COVID-19 hastalığına neden olur.

COVID-19’un semptomları nelerdir?

COVID-19’un en yaygın semptomları ateş, yorgunluk ve kuru öksürüktür. Bazı hastalarda aşırı yorgunluk, kas ağrısı, burun tıkanıklığı, burun akıntısı, boğaz ağrısı veya ishal olabilir. Bu semptomlar genellikle hafiftir ve yavaş yavaş başlar. Bazı hastalar enfekte olur. Ancak, herhangi bir semptom geliştirmez ve kendilerini iyi hissederler. Çoğu hasta (yaklaşık %80) özel tedaviye ihtiyaç duymadan iyileşir.

COVID-19 ile enfekte olan her 6 kişiden yaklaşık 1’i hastalığı ağır geçirmekte ve nefes almakta güçlük çekmektedir. Yüksek tansiyon, kalp ve damar hastalıkları veya diyabet gibi altta yatan tıbbi sorunları olanlar ve yaşlıların ciddi hastalık geliştirme olasılığı daha yüksektir. Ateş, öksürük ve nefes almada zorluk çeken insanlar tıbbi yardım almalıdır.

COVID-19 nasıl yayılır?

Hastalık kişiden kişiye; COVID-19’lu bir kişi öksürdüğünde veya nefes verdiğinde yayılan küçük damlacıklardan veya ağızdan bulaşır. Bu damlacıklar, kişinin etrafındaki nesnelere ve yüzeylere yapışır. Diğer insanlar daha sonra bu nesnelere veya yüzeylere dokunup daha sonra da gözlerine, burnuna veya ağzına dokunarak virüsü alabilirler. İnsanlar ayrıca, COVID-19’lu olan bir kişinin öksürmesiyle veya nefes alıp vermesiyle etrafa yayılan damlacıkları solumasıyla da COVID-19’u vücutlarına alabilirler. Bu yüzden hasta olan bir kişiden 1 metreden (3 adım) daha uzak durmak önemlidir.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), COVID-19’un yayılma yolları konusunda devam eden araştırmaları değerlendirmektedir ve güncellenmiş bulguları paylaşmaya devam edecektir.

COVID-19’a neden olan virüs hava yoluyla bulaşabilir mi?

Bugüne kadar yapılan çalışmalar, COVID-19’a neden olan virüsün esas olarak hava yerine solunum damlacıkları ile temas yoluyla bulaştığını göstermektedir.

COVID-19 hiçbir semptomu olmayan bir kişiden bulaşabilir mi?

Hastalığın ana bulaşma yolu öksüren biri tarafından atılan solunum damlacıklarıdır. Hiç semptomu olmayan bir kişiden COVID-19’u yakalama riski çok düşüktür. Bununla birlikte, COVID-19 olan birçok insan sadece hafif semptomlar yaşar. Bu özellikle hastalığın erken evrelerinde geçerlidir. Bu nedenle, örneğin hafif bir öksürüğü olan ve hasta hissetmeyen bir kişiden COVID-19’u yakalanmak mümkündür. DSÖ, COVID-19’un bulaşma süresi üzerine devam eden araştırmaları değerlendirmektedir ve güncellenmiş bulguları paylaşmaya devam edecektir.

Hastalığı olan birinin dışkısından COVID-19’u bulaşır mı?

Enfekte bir kişinin dışkısından COVID-19 bulaşma riski düşük gibi görünmektedir. İlk araştırmalar bazı durumlarda virüsün dışkıda mevcut olabileceğini düşündürse de, bu yoldan yayılma salgının ana özelliği değildir. DSÖ, COVID-19’un yayılma yolları konusunda devam eden araştırmaları değerlendirmektedir ve yeni bulguları paylaşmaya devam edecektir. Ancak, bu bir risk olduğundan; banyoyu kullandıktan sonra ve yemekten önce ellerin düzenli olarak sabunla temizlenmesi gerekmektedir.

Kendimi korumak ve hastalığın yayılmasını önlemek için ne yapmalıyım?

Herkes için koruma önlemleri

DSÖ web sitesinde, ulusal ve yerel halk sağlığı otoritenizde bulunan COVID-19 salgınıyla ilgili en son bilgilerden haberdar olun. Dünyadaki birçok ülke COVID-19 vakalarını gördü ve bazı ülkelerde salgınlar şeklinde oldu. Çin ve diğer bazı ülkelerdeki yetkililer salgınları yavaşlatmayı veya durdurmayı başardılar. Ancak, bu durum tahmin edilemez, bu yüzden en son haberleri ve gelişmeleri düzenli olarak takip edin.

Bazı basit önlemler alarak enfekte olma veya COVID-19’u yayma riskinizi azaltabilirsiniz:

·      Ellerinizi düzenli olarak en az 20 saniye boyunca sabun ve su ile yıkayın veya alkol bazlı bir temizleyici ile ovarak temizleyin. Ellerinizi sabun ve su ile yıkamak veya alkol bazlı temizleyicilerle ovmak ellerinizde olabilecek virüsleri öldürür.

·      Kendinizle öksüren veya hapşıran herkes arasında en az 1 metre (3 adım) mesafe bırakın. Birisi öksürdüğünde veya hapşırdığında; burun veya ağzından virüs içerebilecek küçük sıvı damlacıkları püskürtür. Çok yakınsanız, öksüren kişinin hastalığı varsa; COVID-19 virüsü de dahil olmak üzere damlacıklarla virüsü soluyabilirsiniz.

·      Gözünüze, burnunuza ve ağzınıza dokunmaktan kaçının. Eller birçok yüzeye dokunur ve virüsleri alabilir. Kirlendiğinde eller virüsü; gözlerinize, burnunuza veya ağzınıza aktarabilir. Böylece, virüs vücudunuza girebilir ve sizi hasta edebilir.

·      Sizin ve çevrenizdeki insanların iyi bir solunum hijyeni uyguladığından emin olun. Bu, öksürdüğünüzde veya hapşırdığınızda ağzınızı ve burnunuzu bükülmüş dirsek içi veya tek kullanımlık kâğıt mendil ile kapatmakla önleyebilirsiniz. Ardından kullanılmış mendili hemen atın. Öksürme veya hapşırma damlacıklar aracılığı ile virüsleri yayar. İyi bir solunum hijyeni uygulayarak çevrenizdeki kişileri soğuk algınlığı, grip ve COVID-19 gibi virüslerden korursunuz.

·      Kendinizi iyi hissetmiyorsanız evde kalın. Ateş, öksürük ve nefes almada zorluk çekiyorsanız, tıbbi yardım alın. Yerel sağlık kurumunuzu önceden arayın ve kurumun verdiği talimatlarını izleyin. Ulusal ve yerel yetkililer bölgenizdeki durum hakkında en güncel bilgilere sahip olacaktır. Önceden aramak, sağlık uzmanınızın sizi hızlı bir şekilde doğru sağlık kuruluşuna yönlendirmesini sağlayacaktır. Bu ayrıca sizi koruyacak ve virüslerin ve diğer enfeksiyonların yayılmasını önlemeye yardımcı olacaktır.

·      COVID-19’un yaygın görüldüğü noktalardan haberdar olun. Mümkünse, özellikle yaşlı biriyseniz veya diyabet, kalp veya akciğer hastalığınız varsa bu yerlere seyahat etmekten kaçının. Bu alanlardan birinde COVID-19’a yakalanma şansınız daha yüksektir.

COVID-19’un yayıldığı bölgeleri son 14 gün içinde veya yakın zamanda ziyaret etmiş kişiler için koruma önlemleri

·      Yukarıda belirtilen yönergeleri izleyin (Herkes için koruma önlemleri)

·      Baş ağrısı, düşük dereceli ateş (37,3 derece veya üstü) ve hafif burun akıntısı gibi hafif semptomlarla bile iyileşene kadar evde kalarak kendinizi izole edin. Kendinizi iyi hissetmeye başlarsanız bile evde kalmaya devam edin. Birinin size sarf malzemesi getirmesi veya dışarı çıkması gerekiyorsa (ör. yiyecek almak için) diğer insanlara bulaşmaması için bir maske takın. Başkalarıyla temastan kaçınmak ve tıbbi tesisleri ziyaret etmemek, bu tesislerin daha etkili çalışmasına ve sizi ve diğer insanları olası COVID-19 ve diğer virüslerden korumaya yardımcı olacaktır.

·      Ateş, öksürük ve nefes almada zorluk çekiyorsanız, derhal tıbbi yardım alın. Çünkü, bu solunum yolu enfeksiyonu veya diğer ciddi durumlardan kaynaklanabilir.

·      İlgili sağlık kuruluşlarını önceden arayın ve son seyahatinizi sizinle birlikte seyahat edenleri bildirin. (O kişilerle bağlantı kurulması için)

·      Önceden sağlık kuruluşunu arayın. Önceden aramak, sağlık uzmanınızın sizi hızlı bir şekilde doğru sağlık kuruluşuna yönlendirmesini sağlayacaktır. Bu ayrıca COVID-19 ve diğer virüslerin olası yayılmasını önlemeye yardımcı olacaktır.

COVID-19’a yakalanma ihtimalim nedir?

Risk, bulunduğunuz yere ve daha spesifik olarak, orada bir COVID-19 salgını olup olmadığına bağlıdır.

Artık dünyanın dört bir yanında hastalığın yayıldığı yerler (şehirler veya bölgeler) var. Bu alanlarda yaşayan veya buraları ziyaret eden insanlar için COVID-19’a yakalanma riski daha yüksektir. Hükümetler ve sağlık yetkilileri, her yeni COVID-19 vakası tespit edildiğinde güçlü bir şekilde harekete geçiyor. Seyahat, hareket veya büyük toplantılarda yerel kısıtlamalara uyduğunuzdan emin olun. Hastalık kontrol ekipleriyle iş birliği yapmak COVID-19’a yakalanma veya yayma riskinizi azaltacaktır.

COVID-19 salgınları, Çin’de ve diğer bazı ülkelerde gösterildiği gibi kontrol altına alınabilir ve yayılım durdurulabilir. Ne yazık ki, yeni salgınlar hızla ortaya çıkabilir. Gittiğiniz veya gitmeyi düşündüğünüz durumun farkında olmanız önemlidir. DSÖ, dünya çapında COVID-19 durumu hakkında günlük güncellemeler yayınlamaktadır.

COVID-19 hakkında endişelenmeli miyim?

COVID-19 enfeksiyonuna bağlı hastalık, özellikle çocuklar ve genç yetişkinler için genellikle hafiftir. Bununla birlikte, ciddi hastalığa neden olabilir; enfekte olan her 5 kişiden yaklaşık 1’inde hastane bakımı gerekir. Bu nedenle, insanların COVID-19 salgınının kendilerini ve sevdiklerini nasıl etkileyeceğinden endişe etmesi oldukça normaldir.

Endişelerimizi; kendimizi, sevdiklerimizi ve topluluklarımızı korumak için eyleme geçirebiliriz. Bu eylemler arasında ilk ve en önemlisi düzenli ve kapsamlı el yıkama ve iyi solunum hijyenidir. İkinci olarak; seyahat, hareket ve toplantılara getirilen kısıtlamalar da dahil olmak üzere, yerel sağlık otoritelerinin tavsiyelerini takip etmektir.

Kimler ciddi hastalık geliştirme riski altındadır?

COVID-19’un insanları, yaşlıları ve önceden mevcut tıbbi durumları (yüksek tansiyon, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, kanser veya diyabet gibi) nasıl etkilediğini öğrenirken, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, kanser veya diyabet gibi hastalığı olan kişilerde diğerlerinden daha sık ciddi bir hastalık gelişiyor gibi görünüyor.

Antibiyotikler COVID-19’u tedavi eder mi veya önler mi?

Hayır. Antibiyotikler virüslere karşı etki göstermez, sadece bakteriyel enfeksiyonlar üzerinde etkilidirler. COVID-19’a bir virüs neden olur, bu nedenle antibiyotikler bu hastalığın tedavisinde veya önlenmesinde işe yaramayacaktır. Antibiyotikler, COVID-19’un önlenmesi veya tedavisi için kullanılmamalıdır. Sadece bir bakteriyel enfeksiyonu tedavi etmek için bir doktor tarafından yönlendirildiği şekilde kullanılmalıdır.

COVID-19’u tedavi edecek veya önleyecek bir ilaç var mı?

Bazı batı, geleneksel veya ev ilaçları COVID-19’u rahatlatıp ve semptomlarını hafifletebilirken, mevcut ilacın hastalığı önleyebileceğine veya tedavi edebileceğine dair bir kanıt yoktur. DSÖ, COVID-19 için bir önleme veya tedavi olarak antibiyotikler de dahil olmak üzere herhangi bir ilaçla kişilerin kendi kendine ilaç kullanımını önermemektedir. Bununla birlikte, hem batı hem de geleneksel ilaçları içeren devam eden birkaç klinik çalışma vardır. DSÖ, klinik bulgular elde edilir edilmez güncellenmiş bilgi vermeye devam edecektir.

COVID-19 için bir aşı veya tedavi için bir ilaç var mı?

Henüz değil. Bugüne kadar, COVID-2019’u önlemek veya tedavi etmek için aşı ve spesifik bir antiviral ilaç yoktur. Bununla birlikte, etkilenenlerin semptomları hafifletmeye yönelik tedaviler uygulanmaktadır. Ciddi hastalığı olan kişiler hastaneye yatırılmalıdır. Çoğu hasta destekleyici bakım sayesinde iyileşir.

Olası aşılar ve bazı spesifik ilaç tedavileri araştırılmaktadır ve klinik araştırmalarla test edilmektedirler. DSÖ, COVID-19’u önlemek ve tedavi etmek için aşı ve ilaç geliştirme çabalarını koordine etmektedir.

Kendinizi ve çevrenizdekileri COVID-19’a karşı korumanın en etkili yolları, ellerinizi sık sık temizlemek, öksürüğünüzü dirsek içine veya kâğıt mendile örtmek ve öksüren veya hapşıran kişiyle aranızdaki mesafeyi en az 1 metre (3 adım) olacak şekilde korumaktır.

COVID-19 ve SARS aynı şey midir?

Hayır. COVID-19’a neden olan virüs ve 2003 yılında Şiddetli Akut Solunum Sendromu’nun (SARS) salgınına neden olan virüs genetik olarak birbiriyle ilişkilidir, ancak neden oldukları hastalıklar oldukça farklıdır.

SARS, COVID-19’dan daha ölümcül ama çok daha az bulaşıcıydı. 2003 yılından bu yana dünyanın hiçbir yerinde SARS salgını yaşanmadı.

Kendimi korumak için maske takmalı mıyım?

Kendinizi ve etrafınızdaki kişileri korumak için herkesin maske kullanması gerekmektedir. Tek kullanımlık yüz maskesi yalnızca bir kez kullanılabilir. Dünya çapında maske sıkıntısı var, bu yüzden DSÖ insanları maskeleri akıllıca kullanmaya çağırıyor.

DSÖ, değerli kaynakların gereksiz yere israfını ve maskelerin yanlış kullanımını önlemek için tıbbi maskelerin rasyonel kullanımını tavsiye etmektedir.

Kendinizi ve çevrenizdekileri COVID-19’a karşı korumanın en etkili yolları, ellerinizi sık sık temizlemek, öksürürken ağzınızı dirsek içi veya kâğıt mendil ile örtmek, öksüren veya hapşıran insanlardan en az 1 metre (3 adım) uzakta durmaktır.

Maske nasıl takılır, kullanılır, çıkarılır ve atılır?

·      Maskeye dokunmadan önce, elleri alkol bazlı bir temizleyici ile ovun veya sabun ve su ile temizleyin.
·      Maskeyi alın ve delik olup olmadığını inceleyin.
·      Hangi tarafın üst taraf olduğunu belirleyin. (Metal şeridin olduğu yer üst kısımdır.)
·      Maskenin doğru tarafının dışarıya baktığından emin olun.
·      Maskeyi yüzünüze yerleştirin. Maskenin metal şeridini veya sert kenarını, burnunuzun şekline göre kalıplayın.
·      Maskenin alt kısmını aşağı doğru çekin, böylece ağzınızı ve çenenizi kaplar. (Üzerindeki körükler/pileler açılacak şekilde)
·      Kullandıktan sonra maskeyi çıkarın; maskenin potansiyel olarak kontamine olmuş yüzeylerine dokunmamak için maskeyi yüzünüzden ve kıyafetlerinizden uzak tutarken kulakların arkasındaki elastik halkaları çıkarın.
·      Kullanımdan hemen sonra maskeyi kapalı bir kutuya atın.
·      Maskeye dokunduktan veya attıktan sonra el hijyeni uygulayın – Alkol bazlı el temizleyiciler ile ellerinizi ovarak temizleyin veya su ve sabunla yıkayın.

Kuluçka dönemi ne kadar olmalıdır?

“Kuluçka dönemi”, virüsün bulaşması ile hastalığın belirtilerini göstermeye başlama arasındaki zaman anlamına gelir. COVID-19 için kuluçka döneminin çoğu tahmini 1-14 gün arasında, en yaygın olarak beş gündür. Daha fazla veri elde edildikçe bu tahminler güncellenecektir.

İnsanlara bir hayvan kaynağından COVID-19 bulaşabilir mi?

Koronavirüsler hayvanlarda yaygın olan büyük bir virüs ailesidir. Bazen insanlar bu virüslerle enfekte olur ve daha sonra başkalarına bulaşabilir. Örneğin, SARS-CoV misk kedileriyle ilişkilendirildi ve MERS-CoV develer tarafından aktarıldı. COVID-19’un olası hayvan kaynakları henüz doğrulanmamıştır.

Canlı hayvan pazarlarını ziyaret ederken kendinizi korumak için hayvanlarla veya hayvanlarla temas eden yüzeylerle doğrudan temastan kaçının. Her zaman iyi gıda güvenliği uygulamaları sağlayan yerleri tercih edin. Çiğ et, süt veya çiğ veya az pişmiş hayvansal ürünleri kontaminasyon riski sebebi ile tüketmekten kaçının.

Evcil hayvanımdan bana COVID-10 bulaşır mı?

Hong Kong’da enfekte olmuş bir köpek örneği olmasına rağmen, bugüne kadar bir köpekten, kediden veya herhangi bir evcil hayvandan COVID-19 bulaşabileceğine dair bir kanıt yoktur. COVID-19 esas olarak enfekte bir kişi öksürdüğünde, hapşırdığında veya konuştuğunda üretilen damlacıklar yoluyla yayılır. Kendinizi korumak için ellerinizi sık sık ve iyice temizleyin.

DSÖ, bu ve diğer COVID-19 konuları hakkındaki en son araştırmaları izlemeye devam etmekte ve yeni bulgular ortaya çıktıkça güncellenecektir.

Virüs cansız yüzeylerde ne kadar süre hayatta kalır?

COVID-19’a neden olan virüsün yüzeylerde ne kadar süre hayatta kaldığı kesin değildir, ancak diğer koronavirüsler gibi davranmaktadır. Çalışmalar, koronavirüslerin (COVID-19 virüsü hakkında ön bilgiler dahil) yüzeylerde birkaç saat veya birkaç güne kadar hayatta kalabileceğini göstermektedir. Bu, farklı koşullar altında değişebilir (örn. Yüzey tipi, ortam sıcaklığı veya nemi).

Bir yüzeye bulaşabileceğini düşünüyorsanız, virüsü öldürmek ve kendinizi ve çevrenizdekileri korumak için basit bir dezenfektanla temizleyin. Ellerinizi alkol bazlı bir temizleyici ile ovarak temizleyin veya sabun ve su ile yıkayın. Gözlerinize, ağzınıza veya burnunuza dokunmaktan kaçının.

COVID-19’un rapor edildiği herhangi bir bölgeden (Şehir vb.) paket almak güvenli midir?

Evet. Enfekte bir kişinin ticari malları kirletme olasılığı düşüktür ve COVID-19’a neden olan virüsü, taşınmış, seyahat edilmiş ve farklı koşullara ve sıcaklığa maruz bırakılmış bir paketten yakalanma riski de düşüktür.

Yapmamam gereken bir şey var mı?

Aşağıdaki önlemler COVID-2019’a karşı etkili DEĞİLDİR ve zararlı olabilir:
Sigara içmek
Birden fazla maske takma
Antibiyotik almak (Bkz. “COVID-19’u önleyebilecek veya iyileştirebilecek herhangi bir tedavi ilacı var mı?”)
Her durumda; ateş, öksürük ve nefes alma zorluğunuz varsa, daha şiddetli bir enfeksiyon geliştirme riskini azaltmak için erken tıbbi yardım alın ve son seyahat geçmişinizi sağlık uzmanınızla paylaştığınızdan emin olun.

COVID-19’a neden olan koronavirüsün kaynağı biliniyor mu?

Şu anda, COVID-19’a neden olan koronavirüs (CoV) olan SARS-CoV-2’nin kaynağı bilinmemektedir. Mevcut tüm kanıtlar SARS-CoV-2’nin doğal bir hayvan kaynaklı olduğunu ve yerleşik bir virüs olmadığını göstermektedir. SARS-CoV-2 virüsünün muhtemelen ekolojik rezervuarı yarasalardı. SARS-CoV-2, SARS-CoV ve yarasa popülasyonlarından izole edilen bir dizi diğer CoV’yi içeren genetik olarak ilişkili bir grup virüse aittir. MERS-CoV’ da bu gruba aittir ancak genetik olarak daha az ilişkilidir.

İlk insan SARS-CoV-2 enfeksiyonları nasıl meydana geldi?

İlk insan COVID-19 vakaları Aralık 2019’da Çin’in Wuhan şehrinde tespit edildi. Bu aşamada, Çin’deki insanların başlangıçta SARS-CoV-2 ile nasıl enfekte olduğunu tam olarak belirlemek mümkün değildir.

Bununla birlikte, 2003 yılında SARS salgınına neden olan virüs SARS-CoV, bir hayvan rezervuarından (misk kedileri, bir çiftlik hayvanı) insanlara bulaştı ve daha sonra insanlar arasında yayıldı. Benzer şekilde, SARS-CoV-2’nin tür bariyerini atladığı ve başlangıçta insanları enfekte ettiği, ancak daha büyük olasılıkla bir ara konak yoluyla yani insanlar tarafından ele alınması daha muhtemel olan başka bir hayvan türüyle geçtiği düşünülmektedir. Bu evcil bir hayvan, vahşi bir hayvan veya evcilleştirilmiş bir vahşi hayvan olabilir ve henüz tanımlanmamıştır.

Bu virüsün kaynağı tespit edilip kontrol edilene kadar, virüsün insan popülasyonunda yeniden ortaya çıkma riski ve şu anda deneyimlediklerimiz gibi yeni salgın riski vardır.

COVID-19 havadan mı geliyor?

COVID-19’a neden olan virüs esas olarak enfekte bir kişi öksürdüğünde, hapşırdığında veya konuştuğunda oluşan damlacıklar yoluyla bulaşır. Bu damlacıklar havada asılı kalmayacak kadar ağırdır. Hızlı bir şekilde zemine veya yüzeylere düşer.

COVID-19 olan bir kişinin 1 metre yakınındaysanız veya kontamine bir yüzeye dokunup ellerinizi yıkamadan önce gözlerinize, burnunuza veya ağzınıza dokunarak virüsü solumak suretiyle enfekte olabilirsiniz.

DSÖ Web sayfasından alınmıştır.

Kaynak: https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses